Zamykasz spółkę i dowiadujesz się, że oprócz wyrejestrowania z KRS musisz złożyć osobny formularz VAT-Z — z danymi, które urząd dostaje i tak w JPK_VAT. Albo płacisz za samochód z Niemiec i masz 14 dni na przelanie VAT, zanim w ogóle zdążysz zarejestrować pojazd. Albo kontrahent z rok temu wystawiał Ci faktury, a teraz urząd twierdzi, że nie był czynnym VAT-owcem — a Biała Lista pokaże Ci tylko stan na dziś, nie na datę transakcji.
To przykłady przepisów, które przez lata funkcjonowały jako źródło irytacji — bez realnej wartości dla systemu podatkowego lub wprost utrudniając normalne prowadzenie firmy. Projekt ustawy UD314 ma to zmienić.
2 czerwca 2026 r. Rada Ministrów przyjęła projekt nowelizacji ustawy o podatku od towarów i usług. Projekt trafił do Sejmu. Opisujemy, co zmienia i dlaczego właściciel firmy powinien to wiedzieć już teraz.
Co to jest projekt UD314 i skąd się wziął
Ministerstwo Finansów prowadzi regularne przeglądy obowiązujących przepisów podatkowych. UD314 to numer rejestracyjny projektu w Wykazie Prac Legislacyjnych Rady Ministrów — każdy może go wyszukać na stronie gov.pl/web/premier i prześledzić historię prac.
Projekt powstał na podstawie analizy funkcjonowania przepisów VAT połączonej z sygnałami napływającymi od przedsiębiorców i organów podatkowych. Identyfikowano miejsca, w których prawo:
- nakładało na firmy obowiązki raportowania tych samych danych dwoma kanałami (dublowanie),
- wymagało działań w terminach niezwiązanych z rzeczywistym obrotem gospodarczym (sztuczne spiętrzenia),
- było niezgodne z wyrokami Trybunału Sprawiedliwości UE (TSUE) i wymagało dostosowania.
Projekt zawiera łącznie 20 punktów zmian — od technicznych korekt po uproszczenia, które bezpośrednio odczuje właściciel małej lub średniej firmy. W tym artykule skupiamy się na tych ostatnich.
Koniec formularza VAT-Z przy likwidacji działalności
Do tej pory zamknięcie firmy wiązało się z podwójnym krokiem administracyjnym: wyrejestrowałeś działalność z CEIDG lub KRS, a osobno musiałeś złożyć formularz VAT-Z — odrębne zgłoszenie do urzędu skarbowego informujące o zaprzestaniu rozliczania podatku VAT.
Projekt UD314 likwiduje ten obowiązek (zmiana art. 96 ustawy o VAT, punkt 12c projektu). Po wejściu przepisów w życie wyrejestrowanie z CEIDG albo KRS będzie jednocześnie skutkowało wyrejestrowaniem z rejestru podatników VAT. Jeden wniosek zamiast dwóch.
Dlaczego VAT-Z był problemem? Poza oczywistym mnożeniem formalności, formularz generował ryzyko pominięcia. Firma, która wyrejestrowała się z KRS, ale zapomniała złożyć VAT-Z, pozostawała formalnie zarejestrowana jako podatnik VAT. To komplikowało ewentualne korekty deklaracji, a w przypadku kontroli mogło generować wątpliwości co do momentu zakończenia działalności opodatkowanej.
Projekt usuwa też kilka powiązanych uciążliwości. Podatnicy nie będą musieli składać zgłoszenia aktualizacyjnego VAT-R wyłącznie dlatego, że zmienił się właściwy urząd skarbowy wskutek aktualizacji adresu — zmiana właściwości organu w wyniku aktualizacji danych adresowych nie będzie już powodowała obowiązku składania osobnego formularza (punkt 12g projektu).
Spis z natury: koniec podwójnego raportowania
Przy likwidacji spółki, wygaśnięciu zarządu sukcesyjnego lub kilku innych zdarzeniach przewidzianych przez przepisy, podatnik VAT jest zobowiązany sporządzić remanent likwidacyjny — spis z natury towarów, od których przysługiwało odliczenie podatku naliczonego. Na podstawie spisu oblicza podatek VAT należny od tych składników majątku.
Problem, który projekt UD314 rozwiązuje: te same dane trafiały do fiskusa dwoma oddzielnymi ścieżkami. Raz — w postaci odrębnej informacji składanej do urzędu skarbowego w terminie złożenia deklaracji za dany okres rozliczeniowy. Drugi raz — w pliku JPK_VAT, który i tak zawiera te informacje.
Nowelizacja (zmiana art. 14 ust. 5 ustawy o VAT, punkt 2 projektu) usuwa obowiązek składania odrębnej informacji o spisie z natury. Dane z JPK_VAT będą wystarczającym źródłem dla organów podatkowych.
Praktyczna wartość: mniej dokumentów do złożenia, mniejsze ryzyko rozbieżności między dwiema wersjami tych samych danych i jeden kanał komunikacji z fiskusem zamiast dwóch. Dla biur rachunkowych obsługujących likwidacje spółek — uproszczony proces, mniej kroków do pilnowania.
Biała Lista VAT: weryfikacja statusu kontrahenta do 5 lat wstecz
To zmiana, która może realnie wpłynąć na pozycję firmy w sporze z urzędem skarbowym.
Czym jest Biała Lista podatników VAT? To oficjalny wykaz prowadzony przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, w którym można sprawdzić m.in.: czy kontrahent jest aktywnym czynnym podatnikiem VAT, na jakie numery kont bankowych jest zarejestrowany (i na które można bezpiecznie przelać należność powyżej 15 000 zł), kiedy firma się zarejestrowała lub została wykreślona.
Weryfikacja kontrahenta w Białej Liście jest szczególnie istotna przy transakcjach, za które odpowiedzialność solidarna za niezapłacony VAT grozi nabywcy. Przepisy przewidują, że przelanie na konto spoza Białej Listy kwoty powyżej 15 000 zł może skutkować odpowiedzialnością za VAT, który sprzedawca nie odprowadził.
Problem: tylko stan na dziś. Dotychczas wykaz podatników VAT udostępniał dane o statusie podmiotu wyłącznie według stanu na bieżący dzień sprawdzania. Jeśli urząd skarbowy kwestionował transakcję sprzed roku twierdząc, że kontrahent nie był wtedy czynnym VAT-owcem, firma miała ograniczone narzędzia do obrony. Biała Lista nie pozwalała udowodnić, jaki status miał kontrahent w konkretnym historycznym dniu.
Projekt UD314 wprowadza możliwość sprawdzenia statusu podatnika w wykazie VAT na wybrany dzień historyczny, cofając się nawet o pięć lat (zmiana art. 96b ust. 2 ustawy o VAT, punkt 13 projektu). Zmiana odpowiada wprost na postulaty środowiska biznesowego — historyczna weryfikacja była oczekiwana od wielu lat.
Co to zmienia dla typowej firmy?
- Możliwość dokumentowania należytej staranności przy odliczeniu VAT z faktury sprzed kilku miesięcy lub lat.
- Mocniejsza pozycja przy kontroli, gdy urząd kwestionuje dedukcję VAT z historycznej transakcji.
- Biuro rachunkowe będzie mogło wygenerować dowód statusu kontrahenta na konkretną datę faktury — i dołączyć go do dokumentacji podatkowej.
- Przy transakcjach z nowym kontrahentem: weryfikacja, czy był VAT-owcem na datę konkretnego zamówienia lub umowy.
Dla firm realizujących wiele transakcji z zewnętrznymi dostawcami i dla biur rachunkowych obsługujących rozliczenia VAT to jedna z bardziej wartościowych zmian w całym projekcie UD314.
Jak to będzie wyglądało w praktyce? Dziś, gdy urzędnik pyta: „Czy zweryfikowałeś kontrahenta w Białej Liście przed transakcją z 15 maja 2025 r.?” — możesz odpowiedzieć tylko z pamięci, wydrukiem ekranu ze starego screenshota albo powiedzieć, że obecna Biała Lista nie pozwala cofnąć się w czasie. Po wejściu zmian w życie: wchodzisz na wykaz podatników VAT, wpisujesz NIP kontrahenta i datę transakcji, a system zwraca status z tamtego dnia. Możesz to wydrukować lub zapisać jako dowód.
Zmiana dotyczy konkretnie informacji o statusie podmiotu (podatnik czynny, zwolniony, wykreślony, przywrócony do rejestru). Dane adresowe i numery rachunków bankowych w wykazie były już wcześniej dostępne w formie historycznej.
Koniec 14-dniowego terminu VAT przy zakupie pojazdu z UE
Jeśli firma kupuje nowy samochód od sprzedawcy z innego kraju Unii Europejskiej (wewnątrzwspólnotowe nabycie środka transportu, WNT), obowiązuje szczególna zasada rozliczenia: podatek należy zapłacić w ciągu 14 dni od daty nabycia, a nie na standardowych zasadach deklaracyjnych (tj. do 25. dnia następnego miesiąca).
Ten 14-dniowy termin był uciążliwy z kilku względów. Pojazd często jeszcze nie dotarł do kraju lub czekał na rejestrację. Firma musiała zaangażować środki na VAT (potencjalnie kilkadziesiąt tysięcy złotych) zanim faktycznie przyjęła pojazd do użytku i zanim zdążyła zarejestrować go w Polsce. Przy zakupie leasingowanym lub finansowanym kredytem synchronizacja terminów bywała problematyczna.
Projekt UD314 likwiduje ten odrębny termin (zmiana art. 103 ust. 4 i 5 ustawy o VAT, punkt 15 projektu). VAT od WNT pojazdu będzie rozliczany na standardowych zasadach — w deklaracji za miesiąc, w którym powstał obowiązek podatkowy. To nie tylko uproszczenie procesu, ale i ulga dla płynności finansowej przy większych zakupach.
Dotyczy to firm regularnie kupujących pojazdy od unijnych sprzedawców: importerów, dealerów flotowych, firm zarządzających dużymi flotami.
Mniej w JPK_VAT przy zagranicznych transakcjach zwolnionych
Firmy nabywające towary lub usługi od podmiotów zagranicznych niemających siedziby ani stałego miejsca prowadzenia działalności w Polsce, gdy transakcja jest zwolniona z VAT, były zobowiązane wykazywać podstawę opodatkowania z tego tytułu w JPK_VAT.
Projekt UD314 likwiduje ten obowiązek (punkt 16 projektu). Przy zakupach zwolnionych z VAT od zagranicznych podmiotów, podstawa opodatkowania nie będzie już wykazywana w JPK_VAT.
Dla typowej firmy MŚP z jednym czy kilkoma zagranicznymi dostawcami usług cyfrowych (np. abonament SaaS zwolniony z VAT) zmiana jest umiarkowanie odczuwalna. Dla firm z dużą liczbą takich transakcji — mniej pozycji do uzgodnienia przy generowaniu JPK_VAT każdego miesiąca.
Co projekt UD314 zmienia przy rachunkowości MŚP — zestawienie
Poniżej zebraliśmy zmiany z projektu UD314 istotne dla typowej małej lub średniej firmy:
| Zmiana | Artykuł ustawy o VAT | Praktyczny efekt |
|---|---|---|
| Likwidacja VAT-Z | Art. 96 (punkt 12c) | Wyrejestrowanie z CEIDG/KRS = automatyczne wyrejestrowanie z VAT |
| Koniec odrębnego spisu z natury | Art. 14 ust. 5 | Dane z JPK_VAT wystarczą — brak odrębnego dokumentu |
| Biała Lista historycznie | Art. 96b ust. 2 | Sprawdzisz status kontrahenta w dniu historycznym, do 5 lat wstecz |
| Brak 14-dniowego VAT przy WNT pojazdu | Art. 103 ust. 4 i 5 | VAT od zakupu samochodu z UE rozliczany standardowo |
| Mniej w JPK_VAT | Punkt 16 | Brak wykazywania podstawy przy nabyciu zwolnionym z zagranicy |
Projekt zawiera też zmiany techniczne (dostosowania do wyroków TSUE, korekty przepisów o WNT energii elektrycznej, doprecyzowania w zakresie importu towarów, systemie kaucyjnym, uldze na złe długi dla małych podatników kasowych, rozszerzenie katalogu odpowiedzialności solidarnej), które dotyczą raczej specyficznych branż lub większych podmiotów i nie wpłyną bezpośrednio na codzienną działalność typowego MŚP.
Co warto omówić z biurem rachunkowym przed wejściem przepisów
Mimo że projekt UD314 jest dopiero na etapie parlamentarnym, kilka zmian warto uwzględnić w rozmowie z biurem rachunkowym już teraz — szczególnie jeśli planujesz zmiany w firmie w perspektywie kilku najbliższych kwartałów.
Likwidacja działalności. Jeśli rozważasz zamknięcie spółki lub zawieszenie działalności, warto wiedzieć, kiedy nowe przepisy wejdą w życie — bo ich obowiązywanie zmieni kolejność kroków administracyjnych. Po uchwaleniu ustawy: wyrejestrowanie z KRS lub CEIDG będzie automatycznie wyrejestrowywać z VAT. Do tego czasu — formularz VAT-Z nadal obowiązkowy.
Weryfikacja kontrahentów. Poproś biuro rachunkowe o przegląd dotychczasowej procedury weryfikacji w Białej Liście. Gdy funkcja historyczna zostanie uruchomiona, będzie warto przechowywać dokumentację w sposób pozwalający przypisać datę weryfikacji do konkretnej faktury — i móc to odtworzyć na potrzeby kontroli.
JPK_VAT przy zagranicznych dostawcach. Jeśli korzystasz z zagranicznych usług zwolnionych z VAT (platformy subskrypcyjne, licencje software’owe), zapytaj biuro rachunkowe, jak zmiana wpłynie na generowanie pliku JPK_VAT i czy w Twoim przypadku faktycznie dojdzie do uproszczenia.
Wdrożenie zmian będzie wymagało aktualizacji szablonów dokumentacyjnych, checklist i wewnętrznych procedur w większości biur rachunkowych. To dobry moment, żeby przy tej okazji przeprowadzić przegląd całościowego modelu obsługi VAT w firmie — szczególnie jeśli liczba transakcji rośnie lub zmieniają się Twoi kluczowi dostawcy.
Kiedy przepisy wejdą w życie — stan na 3 czerwca 2026 r.
Projekt UD314 przyjęty przez Radę Ministrów to projekt ustawy — nie obowiązujące prawo. Przed wejściem w życie musi przejść przez Sejm RP (trzy czytania, praca w komisjach), Senat RP, a następnie zostać podpisany przez Prezydenta i opublikowany w Dzienniku Ustaw.
Rada Ministrów przyjęła projekt 2 czerwca 2026 r., co oznacza, że trafił on oficjalnie do Sejmu. Dla deregulacyjnych nowelizacji VAT o niskim poziomie sporności politycznej, proces parlamentarny trwa zazwyczaj od kilku tygodni do kilku miesięcy. Parlament pracuje w sesjach, z przerwą w lipcu i sierpniu.
Orientacyjnie: jeśli Sejm sprawnie zajmie się projektem do końca czerwca 2026, przepisy mogłyby wejść w życie jesienią 2026. Jeśli projekt trafi do prac po wakacjach parlamentarnych, realny termin to Q4 2026 lub Q1 2027.
Co zrobić teraz?
- Ustaw alert na stronę projektu UD314 w Wykazie Prac Legislacyjnych Rady Ministrów (gov.pl/web/premier) lub poproś biuro rachunkowe o informację, kiedy projekt zostanie uchwalony.
- Jeśli planujesz likwidację spółki — skonsultuj z biurem rachunkowym, jak zmiana terminów może wpłynąć na harmonogram procesu.
- Przygotuj procedurę weryfikacji kontrahentów w sposób, który umożliwi korzystanie z historycznych danych Białej Listy, gdy tylko funkcja zostanie udostępniona.
Uwaga: Do czasu uchwalenia przepisów przez Sejm i ich publikacji w Dzienniku Ustaw obowiązują dotychczasowe zasady. VAT-Z nadal trzeba składać, spis z natury nadal należy raportować odrębnie.
Podsumowanie
Projekt UD314 to nowelizacja techniczna i deregulacyjna — bez zmiany stawek VAT, bez modyfikacji KSeF, bez nowych obowiązków dla przedsiębiorców. Usuwa kilka rzeczy, które dla właścicieli firm i biur rachunkowych przez lata były zbędnym obciążeniem administracyjnym lub utrudniały dokumentowanie należytej staranności:
- Koniec VAT-Z: wyrejestrowanie z CEIDG lub KRS będzie jednocześnie wyrejestrowaniem z VAT — jeden krok zamiast dwóch.
- Spis z natury: odrębna informacja znika, dane z JPK_VAT wystarczą.
- Biała Lista VAT z historią: będzie można sprawdzić status kontrahenta na konkretny dzień do 5 lat wstecz — ważne przy dokumentowaniu należytej staranności i przy kontrolach.
- 14-dniowy VAT od WNT pojazdu: obowiązek zapłaty w terminie specjalnym znika, rozliczenie standardowe.
- JPK_VAT przy zwolnionych zagranicznych transakcjach: mniej pozycji do wykazania.
Projekt jest na wczesnym etapie legislacyjnym — wejście w życie jesienią lub zimą 2026 r. Warto być gotowym, bo kilka z tych zmian dotknie codziennej obsługi VAT, zwłaszcza w zakresie weryfikacji kontrahentów i zamykania działalności.
Jeśli prowadzisz firmę lub zarządzasz jej finansami i chcesz wiedzieć, jak przygotować procesy na planowane zmiany — chętnie omówimy to razem.