Do końca 2026 roku jeden przelew na niewłaściwy numer konta potrafi kosztować firmę podwójnie: najpierw tracisz prawo do zaliczenia wydatku w koszty, a w VAT możesz dodatkowo odpowiadać za cudze zaległości. Nowa ustawa usuwa pierwszą z tych kar. Nie usuwa jednak drugiej, a do tego ma datę graniczną, na której łatwo się pomylić — liczy się data wystawienia faktury, nie data zapłaty.
Poniżej porządkujemy, co dokładnie zapisano w ustawie z 18 września 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1371), co zmienia się od 1 stycznia 2027 r., czego ustawa nie dotyka i co warto zrobić jeszcze w tym roku.
1. Co dziś grozi za przelew poza białą listą i za pominięcie MPP
Zacznijmy od stanu, który obowiązuje do końca 2026 roku. Dotyczy on transakcji z czynnym podatnikiem VAT, w której wartość przekracza 15 tys. zł. Według omówień na portalach prawo.pl i poradnikprzedsiebiorcy.pl przedsiębiorca traci wtedy prawo do zaliczenia wydatku do kosztów uzyskania przychodów w dwóch sytuacjach:
- zapłacił na rachunek, którego nie ma na białej liście podatników VAT (czyli w wykazie prowadzonym przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej),
- zapłacił z pominięciem mechanizmu podzielonej płatności (MPP) tam, gdzie jest on obowiązkowy. MPP to przelew, w którym kwota VAT trafia na osobny rachunek VAT sprzedawcy, a nie na jego zwykłe konto.
Przed pierwszą z tych sankcji chroni dziś zawiadomienie ZAW-NR, czyli zgłoszenie do urzędu skarbowego rachunku spoza wykazu. Według poradnikprzedsiebiorcy.pl trzeba je złożyć w ciągu 7 dni od zlecenia przelewu. Ochronę daje też zapłata w MPP. Szczegóły tych mechanizmów opisujemy w tekstach o weryfikacji kontrahenta na białej liście oraz o rachunku VAT i MPP. Zasady samego mechanizmu podzielonej płatności omawia też tekst o split payment.
Skala kary jest nieproporcjonalna do błędu. Wydatek wypada z kosztów w tej części, w jakiej płatność trafiła na niewłaściwy rachunek, choć sam towar czy usługa zostały realnie kupione i zapłacone. Nie chodzi więc o oszustwo, tylko o numer konta albo o brak jednego oznaczenia przy przelewie.
2. Co dokładnie zmienia ustawa
Ustawa z 18 września 2026 r. o zmianie ustawy o PIT oraz ustawy o CIT została opublikowana w Dzienniku Ustaw 21 października 2026 r. jako poz. 1371, z podpisem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Według prawo.pl Prezydent podpisał ją 15 października. Baza aktów prawnych udostępniana przez Sejm (API ELI) podaje, że część przepisów weszła w życie 5 listopada 2026 r., a przepisy o kosztach wejdą w życie 1 stycznia 2027 r.
W praktyce zmiany dla płatności wyglądają tak:
| Sytuacja (transakcja powyżej 15 tys. zł z czynnym podatnikiem VAT) | Faktura wystawiona do 31 grudnia 2026 r. | Faktura wystawiona od 1 stycznia 2027 r. |
|---|---|---|
| Przelew na rachunek spoza białej listy | Koszt tracisz, chyba że złożysz ZAW-NR w terminie | Wydatek pozostaje kosztem |
| Pominięcie obowiązkowego MPP | Koszt tracisz | Wydatek pozostaje kosztem |
| Płatność bez pośrednictwa rachunku płatniczego (np. gotówka) powyżej limitu | Koszt tracisz | Koszt nadal tracisz |
Ścieżka legislacyjna była krótka. Według firmove.pl rząd przyjął projekt (oznaczony UDER107, przygotowany przez Ministerstwo Finansów i Gospodarki w ramach inicjatywy deregulacyjnej SprawdzaMY) 21 lipca 2026 r. Poradnikprzedsiebiorcy.pl podaje, że Senat przyjął ustawę bez poprawek 24 września. Potem podpis Prezydenta (15 października wg prawo.pl), publikacja 21 października i wejście w życie głównej części ustawy po 14 dniach. Przepisy o kosztach mają własną, późniejszą datę.
Technicznie ustawa nadaje nowe brzmienie art. 22p ust. 1 ustawy o PIT oraz art. 15d ust. 1 ustawy o CIT i uchyla ust. 4 w obu przepisach. Po zmianie wyłączenie z kosztów dotyczy już tylko płatności dokonanych bez pośrednictwa rachunku płatniczego przy transakcjach, o których mowa w art. 19 Prawa przedsiębiorców. To właśnie przepis o limicie płatności gotówkowych. Płacisz gotówką ponad limit — koszt przepada. Płacisz przelewem, nawet na „zły” rachunek — koszt zostaje.
Przepis dotyczy zarówno przedsiębiorców rozliczających się w PIT (art. 22p ustawy o PIT dotyczy podatników prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą), jak i podatników CIT, czyli m.in. spółek. Jako powód rezygnacji z sankcji resort finansów wskazał uruchomienie Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF). Argument jest prosty: faktury krążą już w jednym systemie, więc państwo widzi obrót lepiej niż dawniej. Jak opisuje firmove.pl uzasadnienie projektu, system objął największych podatników od lutego 2026 r., pozostałych od kwietnia 2026 r., a ostatnia grupa — firmy z fakturami do 10 tys. zł brutto miesięcznie — dochodzi 1 stycznia 2027 r.
Limit płatności gotówkowych to osobny temat i opisywana ustawa go nie zmienia: nowy przepis odsyła do art. 19 Prawa przedsiębiorców i tylko tam szuka granicy, od której płatność poza rachunkiem odbiera koszt. Dla porządku: według omawianych źródeł próg wynosi dziś 15 tys. zł.
Pułapka dat: liczy się faktura, nie przelew
To najważniejszy szczegół praktyczny. Artykuł 3 ustawy mówi, że do płatności wynikającej z faktury wystawionej przed 1 stycznia 2027 r. stosuje się dotychczasowe brzmienie art. 22p ustawy o PIT i art. 15d ustawy o CIT. Dotyczy to także sytuacji, gdy sama zapłata nastąpi już w 2027 roku.
Wyobraźmy sobie hipotetyczną sytuację: dostawca wystawia fakturę 28 grudnia 2026 r., a Ty płacisz ją 10 stycznia 2027 r. na rachunek, którego nie ma w wykazie. Zapłata jest „noworoczna”, ale faktura jest „stara”, więc obowiązują jeszcze dawne zasady. Żeby zachować koszt, trzeba by złożyć ZAW-NR w terminie, tak jak dziś. Poradnikprzedsiebiorcy.pl opisuje dokładnie ten przypadek: dla faktur z 2026 roku ZAW-NR zachowuje znaczenie nawet przy zapłacie w 2027 roku.
Wniosek dla księgowości jest prosty. Do czasu rozliczenia ostatnich faktur z 2026 roku rutyna weryfikacji rachunków musi działać tak samo jak dotąd. Dopiero faktury z datą wystawienia od 1 stycznia 2027 r. dają nowy, łagodniejszy reżim.
Ostrzeżenie: nie wyłączaj kontroli rachunków kontrahentów 1 stycznia. Faktura wystawiona w grudniu 2026 r. i zapłacona w styczniu na konto spoza wykazu, bez ZAW-NR, nadal kosztuje Cię prawo do kosztu.
3. Czego ustawa nie zmienia: VAT zostaje
Hasło „koniec sankcji” jest mylące, bo ustawa zmienia wyłącznie podatki dochodowe (PIT i CIT). Według prawo.pl i firmove.pl po zmianie:
- przy płatności na rachunek spoza wykazu nabywca nadal odpowiada solidarnie za zaległości VAT dostawcy z tej transakcji,
- przy pominięciu obowiązkowego MPP pozostaje sankcja wynikająca z przepisów o VAT. Według firmove.pl chodzi o dodatkowe zobowiązanie podatkowe: 30% kwoty VAT z towarów lub usług, których dotyczył obowiązkowy MPP,
- sam obowiązek stosowania MPP w obowiązkowych przypadkach nie znika.
Zmienia się więc skutek pomyłki w rozliczeniu dochodowym, a nie sama powinność. Firmove.pl ujmuje to tak: dziś jedna pomyłka bywa karana podwójnie, po zmianie znika jedno z istotnych ryzyk, ale konsekwencje w VAT zostają.
To ma konkretne znaczenie, bo odpowiedzialność solidarna w VAT od 1 października 2026 r. jest przedmiotem osobnych zmian, które opisaliśmy w tekście o odpowiedzialności nabywcy w VAT. Według poradnikprzedsiebiorcy.pl zgłoszenie ZAW-NR nie traci więc sensu po 2026 roku, bo wciąż osłania nabywcę w sprawie solidarnej odpowiedzialności za VAT dostawcy.
Zalecenie z tego wynika takie: weryfikację rachunku na białej liście warto utrzymać także po 2026 roku. Zmienia się powód. Wcześniej chroniła koszt podatkowy, od 2027 r. chroni przed ryzykiem w VAT.
Trzy warstwy, z których zmienia się tylko jedna
Najłatwiej zobaczyć to na zestawieniu. Każdy przelew do dostawcy dotyka trzech osobnych reguł, a ustawa przestawia tylko pierwszą z nich:
| Warstwa | Pytanie, na które odpowiada | Co od faktur z 2027 r. |
|---|---|---|
| Koszt w PIT i CIT | Czy wydatek zaliczysz do kosztów? | Numer rachunku i MPP nie wpływają już na koszt |
| Solidarna odpowiedzialność w VAT | Czy odpowiadasz za zaległość VAT dostawcy? | Bez zmian |
| Dodatkowe zobowiązanie przy pominięciu MPP | Czy zapłacisz dodatkowe 30% VAT z danej pozycji? | Bez zmian |
Innymi słowy: znika jedna konsekwencja pomyłki, a dwie pozostałe czekają tam, gdzie były. Dlatego rozsądne firmy nie zdejmują kontroli rachunków, tylko zmieniają jej uzasadnienie.
Warto też zrozumieć, co oznacza „płatność bez pośrednictwa rachunku płatniczego”. Chodzi o sytuacje takie jak zapłata gotówką, a nie o zwykły przelew bankowy. Ten drugi, nawet na rachunek nieznany urzędowi, od 2027 roku nie odbiera kosztu. Granicą pozostaje więc forma płatności, a nie to, czy numer konta figuruje w wykazie.
4. Uproszczenia w cenach transferowych — krótko
Ta sama ustawa porządkuje obowiązki w cenach transferowych. Dotyczą one firm rozliczających się z podmiotami powiązanymi, na przykład spółek w grupie kapitałowej czy rodzinnej. Jeśli rozliczasz się wyłącznie z niezależnymi kontrahentami, możesz ten fragment pominąć.
Według podatki.biz, cytującego uzasadnienie ministerstwa, i prawo.pl zmiany obejmują:
- zwolnienie mikro i małych przedsiębiorców z wykazywania w informacji o cenach transferowych (TPR) wskaźników finansowych. Status ustala się według ostatniego roku podatkowego, na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 1 i 2 Prawa przedsiębiorców,
- podpisywanie TPR przez pełnomocnika, który ma upoważnienie do podpisywania deklaracji elektronicznych (UPL-1). Według poradnikprzedsiebiorcy.pl zasada obowiązuje od informacji za 2026 rok, więc TPR może podpisać także księgowa albo biuro rachunkowe,
- doprecyzowanie korekt cen transferowych między podmiotami krajowymi. Według podatki.biz chodzi o usunięcie wątpliwości, czy taka korekta jest dopuszczalna, skoro przepis mówił o podstawie prawnej do wymiany informacji z państwem kontrahenta,
- uchylenie obowiązku składania oświadczenia o sporządzeniu dokumentacji i rynkowości cen (według podatki.biz).
Tu uwaga: źródła nie są zgodne co do dalszych losów tego oświadczenia. Poradnikprzedsiebiorcy.pl pisze, że przechodzi ono do lokalnej dokumentacji cen transferowych, a firmove.pl (opisujące wcześniejszy etap prac) — że w aktualnej wersji projektu od tego pomysłu odstąpiono. Jeśli Twoja firma ma obowiązek lokalnej dokumentacji, sprawdź to z księgową w tekście ustawy.
5. Pięć pytań do księgowej i lista rzeczy na koniec roku
Pięć pytań
Poniżej odpowiedzi wynikające wprost z tekstu ustawy i omówień, które cytujemy. Przy konkretnej fakturze i tak potwierdź je z księgową, bo szczegóły transakcji mają znaczenie.
1. Faktura z 30 grudnia 2026 r., przelew 5 stycznia 2027 r. na konto spoza wykazu. Którą wersję przepisów stosujemy? Dotychczasową. Art. 3 ustawy wiąże zasady z datą wystawienia faktury, a nie z datą przelewu. Koszt zachowasz tylko wtedy, gdy spełnisz dawne warunki, czyli m.in. złożysz ZAW-NR w terminie.
2. Faktura z 4 stycznia 2027 r., przelew na konto spoza wykazu, bez ZAW-NR. Co z kosztem? Od 2027 roku przepis o koszcie nie wiąże już sankcji z numerem rachunku, więc w PIT i CIT wydatek pozostaje kosztem. Zostaje natomiast ryzyko w VAT: według prawo.pl nabywca nadal ponosi odpowiedzialność solidarną za zaległości dostawcy.
3. Dostawca nie przyjął MPP, a płatność była obowiązkowa. Czy to nadal problem? W podatkach dochodowych od 2027 roku koszt nie przepada już z tego powodu. W VAT sankcja zostaje, a obowiązek MPP również. Nowa ustawa o PIT i CIT nie zwalnia więc z zasad MPP, tylko zdejmuje jeden ze skutków pomyłki.
4. Płatność gotówką ponad limit. Czy nowe przepisy coś zmieniają? Nie. To właśnie ten przypadek ustawa zostawia: płatność bez pośrednictwa rachunku płatniczego przy transakcji z art. 19 Prawa przedsiębiorców nadal odbiera koszt.
5. Czy ZAW-NR przestaje być potrzebne? Nie od razu. Do faktur z 2026 roku jest potrzebne, by zachować koszt. Dla faktur późniejszych, według poradnikprzedsiebiorcy.pl, nadal może chronić przed odpowiedzialnością solidarną w VAT.
Co zrobić do końca roku
Lista zakłada, że chcesz wprowadzić jedną, prostą regułę dla wszystkich osób, które zlecają przelewy lub księgują faktury.
- Nie zmieniaj dzisiejszej rutyny przed 1 stycznia. Sprawdzanie rachunku w wykazie w dniu przelewu, zapis potwierdzenia i MPP tam, gdzie jest obowiązkowe — to nadal chroni koszt dla faktur z 2026 roku.
- Oznacz faktury według daty wystawienia. W arkuszu płatności lub w programie księgowym warto dodać prostą kolumnę „faktura sprzed 2027” i „faktura od 2027”. Księgowa od razu widzi, który reżim obowiązuje.
- Zaplanuj przelewy ze stycznia. Faktury z grudnia zapłacone w styczniu nadal podlegają starym zasadom, więc nie traktuj ich jak nowych.
- Zostaw weryfikację konta w procedurze. Po 2026 roku zmieni się cel, nie sens: chodzi o ryzyko w VAT.
- Jeśli rozliczasz się z podmiotami powiązanymi, zapytaj księgową o informację o cenach transferowych (TPR) za 2026 rok — zasady jej przygotowania się upraszczają.
Podsumowanie
- Ustawa z 18 września 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1371) znosi w PIT i CIT utratę kosztu za przelew poza białą listą i za pominięcie MPP.
- Przepisy o kosztach wchodzą w życie 1 stycznia 2027 r. i dotyczą płatności za faktury wystawione od tej daty.
- Do faktur z 2026 roku stosuje się dotychczasowe zasady także wtedy, gdy zapłata nastąpi w 2027 roku.
- Wyłączenie z kosztów zostaje dla płatności bez pośrednictwa rachunku płatniczego (np. gotówką) powyżej limitu z art. 19 Prawa przedsiębiorców.
- W VAT nic się nie zmienia: odpowiedzialność solidarna nabywcy i sankcja za pominięcie obowiązkowego MPP pozostają.
- Mikro i mali przedsiębiorcy zyskują uproszczenie w informacji o cenach transferowych (dotyczy tylko firm z transakcjami z podmiotami powiązanymi).
Wskazówka: w księgowości zapisz datę wystawienia faktury jako kryterium wyboru zasad. Jeśli chcesz, żeby ktoś ustawił Ci taki podział w procesie płatności, chętnie podpowiemy.