Limit gotówki w firmie 2027 — 15 tys. zł, projekt 25 tys. i unijne 10 tys. euro

Zakup maszyny od drobnego wykonawcy, zaliczka dla ekipy remontowej, hurtowa dostawa towaru odbierana „z ręki” — w każdej z tych sytuacji pojawia się to samo pytanie: do jakiej kwoty można jeszcze zapłacić gotówką, żeby nie stracić prawa do kosztu? Odpowiedź od 2018 roku brzmi tak samo: 15 000 zł. W 2026 roku wokół tej liczby zrobiło się tłoczno. W Sejmie leży projekt podnoszący ją do 25 000 zł, a z Brukseli nadchodzi rozporządzenie, które od 10 lipca 2027 r. wprowadza w całej Unii pułap 10 000 euro.

Poniżej porządkujemy, co obowiązuje dziś, co jest jedynie projektem i jak te dwa zjawiska mają się do siebie. Zaznaczamy wprost: na dzień 7 listopada 2026 r. nie znaleźliśmy w źródłach informacji, że projekt został uchwalony. Traktuj więc 25 tys. zł jako propozycję, nie jako przepis.

1. Co obowiązuje dziś: limit 15 tys. zł z art. 19 Prawa przedsiębiorców

Podstawowa norma siedzi w art. 19 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. — Prawo przedsiębiorców. Przedsiębiorca dokonuje i przyjmuje płatności związane z działalnością przez rachunek płatniczy, gdy jednorazowa wartość transakcji przekracza 15 000 zł (albo równowartość w walucie obcej). Uzasadnienie projektu opisuje ten limit jako wartość „zamrożoną” od momentu uchwalenia ustawy w 2018 roku i niezmienianą od tamtej pory (druk sejmowy nr 2806).

Dwie rzeczy, które właściciele firm najczęściej pomijają:

• Liczy się wartość transakcji, nie pojedynczej wpłaty. Przepis działa „bez względu na liczbę płatności wynikających z transakcji”. Podzielenie zapłaty za jedną umowę na trzy raty po 6 tys. zł nie omija limitu, bo transakcja nadal ma jedną wartość.
• Limit dotyczy obu stron. Dotyczy zarówno tego, kto płaci, jak i tego, kto przyjmuje należność. Zasada obowiązuje między przedsiębiorcami; w relacjach prywatnych polskie prawo nie zna ustawowego limitu gotówki (Forsal).

2. Ile kosztuje przekroczenie limitu

Sam art. 19 nie jest „karą”. Dotkliwość wynika z tego, do czego odsyłają inne ustawy. Uzasadnienie projektu cytuje trzy powiązane przepisy (druk 2806):

Zwróć uwagę na pierwszą pozycję. Wydatek, który wydawał się zwykłym kosztem, wypada z kosztów podatkowych — to realny koszt w podatku, nie formalność. Uzasadnienie projektu dodaje, że jeśli koszt został już zaksięgowany przed zapłatą, podatnik musi go odpowiednio zmniejszyć albo zwiększyć przychód w miesiącu, w którym dokonał płatności naruszającej limit.

Szczegóły mechanizmu MPP opisaliśmy w osobnym tekście: split payment 2026 — kiedy MPP jest obowiązkowe.

Ostrzeżenie: aktualny tekst art. 22p PIT i art. 15d CIT sprawdź w ujednoliconym akcie w ISAP, zanim oprzesz na nim decyzję o koszcie. W tym artykule opieramy się na ich brzmieniu cytowanym w uzasadnieniu projektu ustawy.

3. Projekt 25 tys. zł — co dokładnie zmienia druk 2806

Druk nr 2806 to inicjatywa posłów, a nie rządu. Dokument nosi datę 15 kwietnia 2026 r. i nowelizuje dwie ustawy: o swobodzie działalności (Prawo przedsiębiorców) i o VAT. Portal podatki.biz podał 15 lipca 2026 r., że skierowano go do pierwszego czytania na posiedzeniu Sejmu (podatki.biz). Forsal wskazuje, że za projektem stoi grupa posłów Polski 2050 – Centrum.

Treść jest krótka — cztery artykuły:

1. Art. 1 — w art. 19 pkt 2 Prawa przedsiębiorców „15 000 zł” zastępuje się „25 000 zł”.
2. Art. 2 — w art. 108a ust. 1a ustawy o VAT zamiast sztywnej kwoty 15 000 zł pojawia się odesłanie do kwoty z art. 19 Prawa przedsiębiorców. Limit MPP zawsze będzie więc podążał za limitem gotówkowym.
3. Art. 3 — przepis przejściowy: nowy limit obejmuje płatności dokonane po wejściu ustawy w życie, także gdy transakcję zawarto wcześniej (artykuł 3 projektu).
4. Art. 4 — wejście w życie 1 stycznia 2027 r.

Ponieważ PIT i CIT odsyłają do art. 19 Prawa przedsiębiorców, a nie wpisują kwoty wprost, podniesienie jednej liczby przesuwa próg w trzech podatkowych miejscach naraz. Tak argumentują autorzy projektu: nie trzeba osobno zmieniać ustaw o PIT i CIT.

Argument autorów: inflacja

Uzasadnienie opiera się na tezie, że od 2018 r. realna siła nabywcza 15 tys. zł mocno spadła (inflacja, kryzys energetyczny, zaburzenia łańcuchów dostaw), więc limit obejmuje coraz więcej zwykłych, drobnych transakcji. Według relacji Forsala 15 tys. zł z 2018 r. kupowało wtedy znacznie więcej niż dziś, więc coraz częściej ogranicza zwykłe codzienne zakupy, a nie tylko duże inwestycje. Wśród transakcji, które mogłyby wyjść spod obowiązku rozliczeń bezgotówkowych, wymieniane są usługi transportowe, zakupy na rynkach hurtowych, podstawowe materiały i drobne naprawy.

Jak liczyć wartość transakcji — trzy typowe sytuacje

Poniższe przykłady są hipotetyczne i służą tylko do pokazania mechaniki; nie opisują żadnej konkretnej firmy.

• Jedna umowa, kilka wpłat. Załóżmy, że umowa na dostawę opiewa na 18 tys. zł i płacisz ją w trzech ratach po 6 tys. zł gotówką. Wartość transakcji to 18 tys. zł, więc przekracza 15 tys. zł mimo że każda rata z osobna jest niższa. Przy obecnym limicie cała kwota powinna pójść przez rachunek.
• Kilka niezależnych zakupów. Załóżmy, że w ciągu miesiąca robisz u tego samego sprzedawcy trzy odrębne zakupy po 8 tys. zł, każdy na osobnej fakturze i z osobnym zamówieniem. To trzy transakcje, nie jedna. Pamiętaj jednak, że urząd może zakwestionować sztuczne dzielenie jednej sprawy na części, a unijny przepis wprost wspomina o operacjach, które „wydają się być ze sobą powiązane”.
• Płatność w walucie. Limit dotyczy też równowartości w walucie obcej. Przy transakcji w euro przeliczasz kwotę na złote zgodnie z zasadami przeliczania, które obowiązują dla danego podatku; omawiamy je w tekście o fakturowaniu w walucie obcej.

Po której stronie jesteś: płacisz czy przyjmujesz

Większość opracowań patrzy na limit z perspektywy kupującego, bo to on traci prawo do kosztu. Tymczasem przepis mówi o dokonywaniu i przyjmowaniu płatności. Jeśli sprzedajesz innym firmom i ktoś chce zapłacić Ci gotówką kwotę powyżej limitu, przyjęcie takiej płatności również narusza art. 19. Prosta zasada w regulaminie sprzedaży B2B („należności powyżej 15 tys. zł regulujemy przelewem”) załatwia sprawę, zanim dojdzie do rozmowy przy kasie.

4. Skutki uboczne: Biała Lista, MPP i odpowiedzialność karnoskarbowa

Portal Infor opisuje, co wynikałoby z podniesienia limitu poza samą gotówką (Infor.pl). Poniższe wnioski pochodzą z tego artykułu i z uzasadnienia projektu — to ocena skutków, nie ustalenie organów podatkowych.

• Split payment. Dla towarów i usług z załącznika nr 15 obowiązek MPP zaczynałby się dopiero powyżej 25 tys. zł zamiast 15 tys. zł. Infor podaje przykład faktury na 24 500 zł brutto, którą przy nowym limicie można by zapłacić zwykłym przelewem, bez sankcji z tytułu braku MPP.
• Biała Lista VAT. Według autorów projektu przedsiębiorcy płacący kwoty od 15 000 do 24 999 zł przestaliby odpowiadać za sprawdzanie rachunku kontrahenta w tym przedziale. Zasady weryfikacji, które obowiązują dziś, opisaliśmy w tekście o Białej Liście VAT i weryfikacji kont kontrahentów.
• Kodeks karny skarbowy. Infor ocenia, że skoro odpowiedzialność karnoskarbowa wynika z naruszenia przepisów podatkowych, to złagodzenie limitu zdejmie ryzyko także w przedziale 15–25 tys. zł.

Zastrzeżenie: to scenariusz „jeśli projekt wejdzie w życie w proponowanym kształcie”. Do tego momentu każda płatność powyżej 15 tys. zł jest objęta dzisiejszymi zasadami.

5. Unijne 10 tys. euro od 10 lipca 2027 r.

Drugi wątek nie zależy od polskiego Sejmu. Unijne rozporządzenie antypraniowe, czyli akt (UE) 2024/1624 z 31 maja 2024 r. (tzw. rozporządzenie AML), stosuje się od 10 lipca 2027 r. Przepisy działają bezpośrednio w każdym kraju Unii, bez osobnej ustawy krajowej (tekst na EUR-Lex).

Art. 80 tego aktu mówi:

Osoby prowadzące handel towarami lub świadczące usługi mogą przyjmować lub dokonywać płatności w środkach pieniężnych wyłącznie do kwoty 10 000 EUR lub równowartości tej kwoty w walucie krajowej lub obcej, bez względu na to, czy transakcja jest przeprowadzana jako pojedyncza operacja czy kilka operacji, które wydają się być ze sobą powiązane. — rozporządzenie (UE) 2024/1624, art. 80 ust. 1

Z tego samego artykułu wynikają trzy ważne rzeczy:

1. Państwa mogą ustawić limit niżej. Art. 80 ust. 2 pozwala na niższe limity krajowe po konsultacji z Europejskim Bankiem Centralnym, z powiadomieniem Komisji.
2. Niższe limity krajowe zostają. Art. 80 ust. 3 zostawia w mocy krajowe pułapy ustalone wcześniej poniżej 10 000 EUR. Polski limit 15 tys. zł mieści się poniżej unijnego pułapu, więc rozporządzenie go nie znosi.
3. Wyjątki. Limit nie dotyczy płatności między osobami fizycznymi, które nie działają zawodowo, ani płatności i wpłat w lokalach banków, instytucji pieniądza elektronicznego i dostawców usług płatniczych (art. 80 ust. 4).

Dodatkowo art. 80 ust. 5 nakazuje państwom członkowskim zapewnić środki, w tym kary, wobec osób działających zawodowo, które naruszają limit.

Skąd się wzięło 10 tys. euro

Preambuła rozporządzenia tłumaczy motyw wprost: duże transakcje w gotówce najłatwiej wykorzystać do ukrywania pochodzenia pieniędzy, a dotychczasowy system, który obciążał obowiązkami handlujących towarami, uznano za nieskuteczny. Drugi powód to wyrównanie warunków: różne reguły w różnych krajach podważały równe warunki działania na rynku wewnętrznym (motywy 18 i 161 rozporządzenia). Dla polskiej firmy z praktycznego punktu widzenia oznacza to jedno: unijny pułap jest wspólnym „sufitem”, pod którym kraje mogą jedynie obniżać własne limity.

Czy 25 tys. zł pomieści się pod pułapem UE?

Autorzy projektu twierdzą, że tak, a Forsal relacjonuje to jako zgodność z prawem UE. Porównanie zależy od kursu euro: kwota 10 000 EUR przeliczana jest na złote według aktualnego kursu, więc przed decyzją sprawdź przeliczenie na dzień transakcji. Zwróć uwagę na jedno: unijny limit liczy także kilka powiązanych operacji jako jedną, tak samo jak art. 19 Prawa przedsiębiorców liczy łączną wartość transakcji.

Pewne rozbieżności w opisie zakresu rozporządzenia znajdziesz w prasie. Część artykułów pisze o konsumentach, część o transakcjach handlowych. Sam tekst art. 80 ust. 1 mówi o osobach prowadzących handel towarami lub świadczących usługi, a ust. 4 lit. a wyłącza płatności między osobami fizycznymi nieprowadzącymi działalności. Dla firmy liczy się więc brzmienie aktu, nie omówienie w prasie.

6. Trzy scenariusze na najbliższe miesiące

Nie wiemy, czy i kiedy Sejm uchwali druk 2806. Rzeczowo wygląda to tak:

Co możesz zrobić już teraz

• Spisz swoje płatności gotówkowe z ostatnich 12 miesięcy powyżej 10 tys. zł. Jeśli ich nie ma, temat Cię nie dotyczy.
• Płać przelewem wszystko, co przekracza 15 tys. zł. Nie czekaj na zmianę przepisów — do jej wejścia w życie obowiązuje obecny limit, a wydatek zapłacony ponad limit gotówką grozi wyłączeniem z kosztów.
• Nie dziel jednej umowy na części, żeby zmieścić się pod limitem. Liczy się wartość transakcji, nie liczba wpłat.
• Ustal z księgową zasadę dla kasy. Jeśli firma przyjmuje gotówkę od innych firm (hurt, usługi dla przedsiębiorców), sprawdź, czy wewnętrzna procedura pilnuje progu 15 tys. zł po stronie wpływów.
• Obserwuj stronę Sejmu (druk 2806) i Dziennik Ustaw. Dopiero tam znajdziesz aktualny etap prac.

Jeśli wpływy gotówkowe to u Ciebie istotna część obrotu, a zasady KSeF mają wejść w ostatni etap w 2027 r., warto zerknąć także na nasz tekst o harmonogramie KSeF na 2027 rok — obie zmiany wypadają w podobnym czasie.

Podsumowanie

• Dziś limit płatności gotówkowych między przedsiębiorcami wynosi 15 000 zł (art. 19 Prawa przedsiębiorców), liczone od wartości całej transakcji.
• Przekroczenie limitu grozi wyłączeniem wydatku z kosztów podatkowych (PIT, CIT) oraz wpływa na obowiązek MPP w VAT.
• Druk nr 2806 proponuje 25 000 zł od 1 stycznia 2027 r. Nie znaleźliśmy informacji o jego uchwaleniu — to wciąż projekt.
• Rozporządzenie UE 2024/1624 wprowadza od 10 lipca 2027 r. pułap 10 000 euro, ale zachowuje niższe limity krajowe.
• Podniesienie limitu zmieniłoby też progi MPP i obowiązki wokół Białej Listy VAT w przedziale 15–25 tys. zł.
• Do czasu zmiany przepisów traktuj 15 tys. zł jako twardą granicę i płać większe kwoty przelewem.

Wskazówka: najtańsze zabezpieczenie to zasada „powyżej 15 tys. zł zawsze przelew” wpisana w procedurę zakupów — działa niezależnie od tego, jak zakończy się praca nad projektem. Jeśli chcesz uporządkować rozliczenia swojej firmy przed końcem roku, zajrzyj do naszej oferty księgowej.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Przy konkretnej transakcji zweryfikuj aktualne brzmienie przepisów lub skonsultuj się z doradcą podatkowym.